Ceza Hukuku
Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde, gözaltı ve tutuklama işlemlerinde ve kanun yolu aşamalarında müdafilik ve katılan vekilliği.
Son inceleme:
Kapsam
Şüpheli ve sanık müdafiliği
İfade, sorgu ve duruşmalarda susma, müdafi seçme ve lehe delillerin toplanmasını isteme haklarının kullanılması.
CMK m.147, 149, 150Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol
Gözaltına ve tutuklama kararına itiraz, tahliye talebi ve adli kontrol yükümlülükleri.
CMK m.91, 100–109Mağdur ve katılan vekilliği
Şikâyet, soruşturmada delil toplanmasının istenmesi ve kamu davasına katılma.
CMK m.234, 237, 238Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
Cumhuriyet savcısının kararına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz.
CMK m.172, 173Uzlaştırma ve önödeme
Kanunda sayılan suçlarda uzlaştırma; yalnız adli para cezası veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası gerektiren suçlarda önödeme.
CMK m.253–255 · TCK m.75Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme
İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında HAGB, hapis cezasının ertelenmesi ve seçenek yaptırımlara çevrilmesi.
CMK m.231 · TCK m.50, 51Kanun yolları
Hâkim kararlarına itiraz ile hükümlere karşı istinaf ve temyiz başvuruları.
CMK m.267 vd., 272 vd., 286 vd.Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat
Kanuna aykırı yakalama, gözaltı, tutuklama veya elkoyma nedeniyle tazminat istemi.
CMK m.141, 142Adli sicil kaydı
Adli sicil kaydının arşive alınması ve arşiv kaydının silinmesine ilişkin başvurular.
5352 s. K. m.9, 12Dava süreci
Ceza muhakemesi, suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlayan soruşturma ve iddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma evrelerinden oluşur. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda süreç, uzlaşmanın sağlanmasıyla daha erken sona erebilir.
- 1 · CMK m.158 · TCK m.73Şikâyet veya ihbarSuç, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa bildirilir; şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılır.
- 2 · CMK m.147, 160Soruşturma ve ifadeCumhuriyet savcısı şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar; şüphelinin ifadesi müdafi huzurunda alınabilir.
- 3 · CMK m.91, 101Gözaltı ve tutuklamaGözaltı süresi kural olarak yakalamadan itibaren 24 saattir. Tutuklamaya sulh ceza hâkimi karar verir; bu karara itiraz edilebilir.
- 4 · CMK m.170, 172, 173İddianame veya kovuşturmaya yer olmadığı kararıYeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir; aksi hâlde verilen karara tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir.
- 5 · CMK m.174, 175İddianamenin kabulü ve duruşmaMahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler; kabul edilirse kovuşturma evresi başlar ve duruşma günü belirlenir.
- 6 · CMK m.223, 231HükümDuruşma sona erdikten sonra beraat, mahkûmiyet, düşme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kararlar verilir.
- 7 · CMK m.273, 291İstinaf ve temyizHükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde kanun yoluna başvurulabilir.
Görevli mahkeme ve önemli süreler
| Konu | Görevli mahkeme | Süre |
|---|---|---|
| Soruşturma evresinde tutuklama, adli kontrol, arama ve elkoyma kararları | Sulh ceza hâkimliği (5235 s. K. m.10) | Kararı öğrenmeden itibaren 2 hafta içinde itiraz; tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazı asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268) |
| Kural olarak üst sınırı on yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlar | Asliye ceza mahkemesi (5235 s. K. m.11, 14) | Dava zamanaşımı, cezanın üst sınırına göre 8 veya 15 yıl (TCK m.66) |
| Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar | Ağır ceza mahkemesi (5235 s. K. m.12) | Dava zamanaşımı 15, 20, 25 veya 30 yıl (TCK m.66) |
| On sekiz yaşını doldurmamış adli süreçteki çocuklar | Çocuk mahkemesi; ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesi (5395 s. K. m.26) | Zamanaşımı süreleri 12–15 yaş için yarı, 15–18 yaş için üçte iki oranında uygulanır (TCK m.66/2) |
| İstinaf ve temyiz | Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi; Yargıtay | Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren 2 hafta (CMK m.273, 291) |
| Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat | Ağır ceza mahkemesi; kanunda sayılan hâllerde Tazminat Komisyonu | Kesinleşmenin tebliğinden itibaren 3 ay, her hâlde kesinleşmeden itibaren 1 yıl (CMK m.142) |
Ceza hukuku makaleleri
Sık sorulan sorular
Şikâyet süresi ne kadardır?
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre dava zamanaşımını geçemez. Hakaret suçunda şikâyet süresi, her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73).
İfade sırasında müdafi bulunması zorunlu mu?
Kural olarak hayır; şüpheli müdafi seçme ve müdafiin ifadede hazır bulunmasını isteme hakkına sahiptir. Şüpheli çocuksa veya suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası ise istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.147, 150).
Gözaltı süresi ne kadardır?
Yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre buna dahil değildir ve 12 saati aşamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatma emri verebilir. Gözaltına karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir (CMK m.91).
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ne anlama gelir?
Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise ve kanuni şartlar varsa, hüküm beş yıllık denetim süresi boyunca sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz. Bu sürede kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer. Karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m.231).
İstinaf başvurusu hangi sürede yapılır?
Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.273). Kanunda sayılan bazı hükümlere karşı istinaf yolu kapalıdır (CMK m.272/3).
Ceza hukukuna ilişkin görüşme talebi
Görüşmeden önce elinizdeki ifade tutanağı, tebligat, iddianame veya mahkeme kararlarını ve bunların size ulaştığı tarihleri bir araya getirmeniz süreci kısaltır.